5510 sayılı Kanun · Madde 40

Yıpranma payı (FHSZ) hesaplama

Ağır ve riskli işlerde çalışıyorsan, her 360 günlük prim için meslek grubuna göre 60, 90 veya 180 gün ek prim kazanırsın. Ayrıca eklenen günün yarısı kadar, maksimum 3 yıl yaş indirimi alabilirsin.

Ayşe ÇelikAv. · Hukuki İnceleme

Hukuki Danışman · Memur 4/C

Son güncelleme: 21 Nisan 2026Hukuki inceleme: Mustafa Kaya

Nasıl hesaplıyoruz?

Yıpranma payı — resmi adıyla Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ) — ağır ve tehlikeli iş koşullarında çalışanlara verilen kanuni ek prim günüdür. 5510 sayılı Kanun Madde 40 ve bağlı 12460 numaralı tebliğe göre her meslek grubunun oranı sabit: en yüksek yer altı madenciliği ve dalgıçlıkta 180 gün/yıl, TSK personeli ve gazetecilikte 90 gün/yıl, itfaiye ve kurşun işlerinde 60 gün/yıl.

Etkisi iki yönlü: (1) fiili prim gün sayısına eklenir, yani SGK emeklilik hesabında ABO (Aylık Bağlama Oranı) yükselir ve emekli maaşı büyür. (2) Eklenen günün yarısı kadar yaş indirimi yapılır — maksimum 3 yıl (1.080 gün). Bu sayede madencilik veya TSK personeli normalde 60 yerine 57 yaşında emekli olabilir, yaklaşık 3 yıl erken.

Ama dikkat: FHSZ otomatik değil, işverenin SGK'ya her ay ayrı kodla bildirmesi gerekir. Bordro kalemi "FHSZ" olarak görünmeli. Çoğu işveren bunu atlar veya yanlış meslek kodu kullanır — e-Devlet Hizmet Dökümü kontrol edilmeli. Eksikse SGK müdürlüğüne dilekçeyle düzeltme talep edilir; gerekirse iş mahkemesinde dava açılır.

Örnek vaka · Zonguldak

Mustafa, 44 yaşında kömür madencisi. 18 yıldır yer altında çalışıyor — 6.480 fiili gün. FHSZ oranı 180 gün/yıl, yani 18 × 180 = 3.240 ek gün kazandı. Yeni toplam prim günü: 9.720. Yaş indirimi 3.240 / 2 = 1.620 gün ama cap 1.080 (3 yıl). Yani 60 yerine 57 yaşında emekli olabilir. ABO hesabı: eskiden 6.480/360 × 0,02 = 0,36 idi, yeni 9.720/360 × 0,02 = 0,54. %18 artış — emekli maaşı OAK'ının %54'ü olacak (taban 20.000 TL üstünde çıkmazsa tabana çekilir).

Meslek grupları ve oranları

Madencilik — yer altı180 gün/yıl

Dalgıç / balıkadam180 gün/yıl

TSK personeli · Polis · İstihbarat90 gün/yıl

Madencilik — yer üstü90 gün/yıl

Gazetecilik (basın)90 gün/yıl

Radyoloji / sağlık90 gün/yıl

TV / sinema / tiyatro sanatçısı90 gün/yıl

İnfaz koruma memuru90 gün/yıl

İtfaiye / kurtarma60 gün/yıl

Kurşun / arsenik işleri60 gün/yıl

Sıkça sorulan sorular

Yıpranma payı nedir?

Yıpranma payı — resmi adıyla Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ) — 5510 sayılı Kanun Madde 40'a göre ağır ve riskli işlerde çalışan sigortalıların fiili prim gününe eklenen ek gün süresidir. Her 360 gün çalışma karşılığında meslek grubuna göre 60, 90 veya 180 gün ek yapılır. Emeklilik prim gün hesabına direkt yansır ve yaş şartından 1.080 güne (3 yıl) kadar indirim sağlar.

Hangi meslekler yıpranma payına dahil?

Listedeki ana meslekler (2026 güncel): yer altı madenciliği 180 gün/yıl, dalgıç-balıkadam 180, yer üstü madenciliği 90, TSK personeli 90, polis ve istihbarat 90, gazetecilik 90, TV/sinema sanatçısı 90, infaz koruma memuru 90, radyoloji ve sağlık 90, itfaiye-kurtarma 60, kurşun-arsenik işleri 60. Tam liste 5510/40 ekinde var. Her yıl değişiklik olabilir, SGK tebliğine bakın.

Yaş indirimi nasıl çalışır?

Eklenen FHSZ gün sayısının yarısı kadar, maksimum 3 yıl (1.080 gün) yaş indirimi yapılabilir. Örnek: 20 yıl TSK personeli 1.800 gün FHSZ kazanır, yaş indirimi 900 gün = 2,5 yıl olur. Yani 60 yerine 57,5 yaşında emekli olabilir. Madencilik gibi yüksek oranlı mesleklerde çoğu kişi cap'a (1.080 gün / 3 yıl) ulaşır.

Yıpranma payı nasıl talep edilir?

İşverenin SGK'ya yıpranma kapsamındaki günleri ayrıca bildirmesi gerekir. Bordroda 'FHSZ' kalemi olarak görünür. İşveren bildirmediyse iş mahkemesinde dava açılabilir; tanık beyanları ve iş koşullarının uzman raporuyla kanıtlanması yeterli. Emeklilik başvurusunda e-Devlet SGK Hizmet Dökümü'nde FHSZ eklenmiş olmalıdır — yoksa SGK merkez müdürlüğüne dilekçe gerekir.

Yıpranma payı emeklilik prim gün şartını tamamlamak için kullanılabilir mi?

Evet, direkt olarak. FHSZ ile eklenen günler SGK'nın prim gün sayısı hesabında fiili günle birlikte toplanır. Örnek: 8.200 fiili gün + 800 FHSZ = 9.000 toplam — 9.000 gün şartını tamamladı. Bu sayede normalde 25 yıl çalışmak gereken erkek sigortalılar FHSZ ile 23-24 yılda şartı tutturuyor.

FHSZ için işverene ek maliyet nedir?

İşveren FHSZ günleri için ek SGK primi öder — yıpranma tarifesine göre normal prim oranına %3'lük ek prim eklenir. Yer altı madenciliğinde bu ek prim daha yüksektir. Bu maliyet işverenin teşvik başvurusuyla kısmen iade edilebilir. İşçi açısından ek bir prim kesilmesi yoktur.

Yıpranma payı + borçlanma kombinasyonu mümkün mü?

Evet, ayrı kalemler olarak hesaplanır. Askerlik borçlanması yapılan günler de FHSZ gibi prim gün sayısına eklenir — hem yıpranma hem borçlanma birlikte emekliliği önemli ölçüde öne çeker. Bir madenci 15 yıl yer altı çalışması (FHSZ 2.700 gün) + 540 gün askerlik borçlanması yaparsa toplam prim gününe 3.240 ek eklemiş olur.

Pre-2008 ve post-2008 farkı var mı?

Evet, önemli fark. 5510 öncesi (2008 öncesi) sigortalılar için 'itibari hizmet süresi' adıyla benzer bir kavram vardı — daha sınırlı meslek grupları ve farklı hesap yöntemi. Post-2008 sigortalılar için FHSZ sistemi standardize edildi. Karma dönem (iki sistem üzerinde hizmeti olanlar) için her iki sistemin ağırlıklı ortalaması alınır.

FHSZ ABO (Aylık Bağlama Oranı) nasıl etkiler?

Direkt — ABO formülü prim gün sayısına bağlı (primGün/360 × 0,02). FHSZ ile artan prim günü ABO'yu yükseltir, dolayısıyla emekli maaşı büyür. Örnek: 7.200 fiili + 900 FHSZ = 8.100 gün. ABO = 8100/360 × 0,02 = 0,45 yerine FHSZ'siz 0,40. %12,5 daha yüksek emekli maaşı anlamına gelir.

Yıpranma payı iptal edilebilir mi?

Emeklilik başvurusu onaylandıktan sonra iptal edilmez. Öncesinde işveren veya SGK FHSZ günlerinde hata veya eksiklik fark ederse düzeltme yapılır. İptal nadir — genelde yanlış meslek kodlamasında (örn. yer üstü 90 yerine yanlışlıkla yer altı 180 girilmiş) yapılır, işçi itiraz edebilir. 2015 TBMM kararıyla kazanılmış haklar geriye dönük iptal edilmez.

Editör notu

Yıpranma payı pratikte en çok atlanan haklardan biri — çoğu işçi/memur 10-20 yıl sonra emeklilik başvurusu yaparken fark ediyor ki FHSZ kayıtlara hiç girmemiş. Özellikle madencilik ve sağlık sektöründe gördüğüm vakalar: işveren FHSZ primini ödemek istemediği için bildirimi "unutuyor". Tavsiyem: her 6 ayda bir e-Devlet'ten "Hizmet Dökümü" al, FHSZ sütununu kontrol et. Eksikse anında dilekçe ver — geriye dönük talep hakkı var ama zorlaşır. 2025 sonunda itfaiye oranının 60'tan 90'a çıkarılması tartışmalı; hala 60'ta. — Ayşe

İlgili hesaplayıcılar

Ne Zaman Emekli Olurum?

Yeni prim günüyle emeklilik tarihini yeniden hesapla.

SSK Emekli Maaşı

FHSZ ile artan ABO emekli maaşını yükseltir.

Borçlanma

FHSZ + borçlanma kombine ederek prim günü maksimize et.

Memur Emekli Maaşı

TSK / polis / infaz için 4/C emekli maaşı projeksiyonu.

Bu hesaplayıcı sizin için ne kadar faydalı oldu?

4,11/5· 9 değerlendirme